Keskinlik işin tamamı değil
Göz testimizdeki gibi normal bir göz tablosu, tam siyah-beyaz kontrastta ne kadar küçük bir harfi okuyabildiğini ölçer. Günlük hayat nadiren bu kadar temizdir. Akşam karanlığında koyu giyimli bir yaya, zeminle aynı renkteki bir basamak, gölgedeki bir yüz ya da siste bir yol; hepsi büyük ama kontrastı düşüktür. Kontrast duyarlılığı, açıklıktaki ne kadar küçük bir farkı hâlâ görebildiğindir. Harf tablosunda aynı keskinlikte gören iki kişi burada birbirinden çok farklı olabilir.
Test nasıl çalışıyor?
Beyaz bir panelde her seferinde tek bir büyük harf görürsün. Altı harf düğmesinden onu seç ya da Harf göremiyorum düğmesine bas. Harf tuşları da çalışır. Harfler Sloan setinden (C, D, H, K, N, O, R, S, V, Z) geliyor; klinik kartlar bu seti kullanır, çünkü on harfin tanınması aşağı yukarı eşit zorluktadır.
Doğru cevap verdikçe harf soluklaşır. Harf beyaz üzerine gri çizilir; bu yüzden test renk görmeyi kontrol etmez, onu renk körlüğü testi yapar. Harfin kontrastı yaklaşık 0,15 log birimlik adımlarla, yani Pelli-Robson kartıyla aynı adım büyüklüğünde düşer. Seviyeler, sıradan bir 8 bit ekranın gösterebildiği grilerle sınırlı; bu yüzden test 14 seviyeden oluşuyor: siyahtan (log CS 0,00) ekranının çizebildiği en soluk griye (log CS 2,05) kadar. Puan her zaman yuvarlanmış bir hedefi değil, ekranda gerçekten gösterilen kontrastı kullanır.
Sıra bir merdiven yöntemiyle ilerler:
- seviyeden (siyah) başlarsın. İlk hatana kadar her doğru cevap iki seviye daha soluğa atlar.
- Bundan sonra üst üste iki doğru cevap bir seviye daha soluğa, her hata bir seviye daha koyuya götürür.
- Test, yön 6 kez değişince, 30 harften sonra ya da en soluk seviyeyi üst üste iki kez okuyunca biter.
Altı seçenekle tek bir harfi tahminle tutturmak kolay, ama üst üste iki kez tutturmak yaklaşık 36 denemede bir olur. Bu yüzden puanın, üst üste iki harfi doğru bildiğin en soluk seviyedir.
Puanını nasıl okursun?
Sonucun log kontrast duyarlılığı (log CS) olarak gösterilir. Okuduğun en soluk harfin kontrastı %10 ise kontrast duyarlılığın 1/0,10 = 10, log CS değerin 1,0 olur. %1 kontrastta bu değer 2,0'dır. Yüksek olan daha iyidir. Kart bu kontrastı yüzde olarak, ulaştığın seviyeyi ve kaç harfi doğru bildiğini de gösterir.
Puanının altındaki metin sonucu dört basit gruba ayırır:
- 2,05 (14. seviye): ekranın gösterebildiği en soluk griyi okudun; sınırı gözün değil ekran belirledi.
- 1,21 ile 1,75 arası: düşük kontrastlı, açık gri harfleri okudun.
- 0,59 ile 1,06 arası: orta gri harfleri okudun ama en soluklar zorladı.
- 0,59'un altı: koyu, yüksek kontrastlı harflere ihtiyaç duydun.
Bu ekran sürümü için yayımlanmış bir ortalama olmadığından test seni bir nüfus ortalamasıyla kıyaslamaz. Kendi sonuçlarını zaman içinde karşılaştırmak için bu tarayıcıda saklanan kişisel rekorunu ve geçmişini kullan.
Pelli-Robson kartı
En bilinen klinik kontrast testi, Denis Pelli, John Robson ve Arnold Wilkins'in 1988'de tanımladığı karttır. Bütün harfleri aynı büyük boyuttadır ve üçlü gruplar hâlinde dizilir. Her grup bir öncekinden 0,15 log birim daha soluktur; 0,00'dan 2,25 log birime kadar iner. Hasta kartı 1 m'den okur; puan, üç harften en az ikisinin doğru okunduğu en soluk gruba göre verilir. Bu test aynı harf setini ve adım büyüklüğünü kullanır ama harfleri tek tek gösterir ve cevaplarına göre uyarlanır. Kartın bir kopyası değildir ve puanları o kartın puanlarıyla doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz.
Kontrast duyarlılığını neler düşürür?
- Ekran ve oda: düşük parlaklık, ekranda parlama ya da yansıma, kirli ekran. Beyaz panel karanlık temada da bilerek beyaz kalır.
- Gözlük: lekeler ve çizikler ışığı saçar; kontrastı keskinlikten daha çok düşürür.
- Yaş: kontrast duyarlılığı ileriki yaşlarda yavaşça azalır; bunun bir nedeni göz merceğinin berraklığını yitirmesidir.
- Göz rahatsızlıkları: katarakt, glokom, sarı nokta hastalıkları, diyabete bağlı göz hastalığı ve görme sinirinin iltihabı kontrast duyarlılığını düşürebilir; bazen bu, harf tablosundaki keskinlik değişmeden önce olur.
Sınırlar ve ne zaman göz doktoruna gitmelisin?
Ekranlar kalibre edilmemiştir ve soluk uçtaki gri adımları kabadır; bu yüzden test 2,05 log CS'nin üstünü ölçemez ve iki ekran farklı sonuç verebilir. Test iki gözle birlikte ve yaklaşık bir mesafeyle yapılır. Tek bir yöndeki düzensiz bulanıklık ise başka bir sorundur; onu astigmat testi arar. Tıbbi bir test değildir. Soluk nesneleri görmek, gece araba kullanmak, siste görmek ya da merdiven inip çıkmak belirgin şekilde zorlaştıysa, görüşün soluk ya da puslu görünüyorsa veya bir gözün renkleri ve kontrastı diğerinden farklı görüyorsa bir göz uzmanına git.
Buna benzer başka kontroller görme testleri sayfasında.
Kaynaklar
- Pelli, D. G., Robson, J. G., & Wilkins, A. J. (1988). The design of a new letter chart for measuring contrast sensitivity. Clinical Vision Sciences, 2(3), 187–199.
Sık sorulan sorular
Kontrast duyarlılığı nedir?
Açıklıktaki ne kadar küçük bir farkı hâlâ görebildiğindir. Harf tablosu küçük siyah harfleri test eder; kontrast testi ise giderek soluklaşan büyük harfler kullanır. Bu, alacakaranlıkta, siste ya da parlamada görmeye daha yakındır.
log CS ne demek?
Kontrast duyarlılığı, görebildiğin en düşük kontrastın tersidir (1 bölü kontrast); log CS bunun 10 tabanında logaritmasıdır. %10 kontrastta harf okumak 1,0 log CS, %1 kontrastta okumak 2,0 log CS eder.
Neden 2,05'ten yüksek puan alamıyorum?
Sıradan bir ekranda 256 gri adımı vardır. Beyazın yanında çizebildiği en soluk grinin kontrastı yaklaşık %0,9'dur; bu da 2,05 log CS eder. Klinik kartlar 2,25'e kadar iner.
Bu test Pelli-Robson testi mi?
Hayır. Pelli-Robson kartıyla (1988) aynı Sloan harflerini ve 0,15 log adım büyüklüğünü kullanır ama ekranda harfleri tek tek gösterir ve cevaplarına göre uyarlanır; bu yüzden iki testin puanları doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz.
Her gözü ayrı ayrı test etmeli miyim?
Bu test iki gözle birlikte yapılmak üzere tasarlandı. Merak edersen bir gözünü kapatıp tekrarlayabilirsin; iki göz arasında fark görüyorsan her gözü bir göz uzmanının test etmesi gerekir.
Beyaz panel karanlık temada neden beyaz kalıyor?
Kontrast, beyaz üzerindeki gri bir harf olarak ölçülüyor. Arka planı değiştirmek kontrastı da değiştirir ve puanı bozar.
Kontrast duyarlılığı kötüleşebilir mi?
Evet. Yaşla yavaşça azalır; katarakt, glokom, sarı nokta hastalıkları, diyabete bağlı göz hastalığı ve başka durumlarla düşebilir. Gece araba kullanmak ya da sisli havada görmek zorlaştıysa bir göz uzmanına git.