Zaman algısı testi nasıl yapılır?
Ekranda saat yok. Test, hedefi 5, 10 ve 15 saniye olan üç turdan oluşur. Takip edeceğin bir vuruş da yok; duyduğun bir ritmi taklit etmek istersen ritim testini dene.
- Turu başlatmak için alana dokun (ya da Space veya Enter tuşuna bas). Alan koyulaşır ve hafif yanıp sönen bir nokta belirir, ama ekranda süre sayacı yoktur.
- Hedef sürenin dolduğunu düşündüğün anda tekrar dokun.
- Nerede durduğunu, örneğin "10,84 sn'de durdun", ve ne kadar saptığını görürsün. Sonraki turu başlatmak için dokun.
Üçüncü turdan sonra sonuç kartında şunlar yer alır:
- Ortalama sapma: üç kaçırışının ortalaması; erken ya da geç olmasına bakılmaz, milisaniye cinsindendir. Skorun budur; ne kadar düşükse o kadar iyi. En iyisi bu tarayıcıda saklanır.
- Hedefe göre sapma: her kaçırışın kendi hedefine oranı, ortalaması alınmış hâli. 5 saniyede 0,5 sn kaçırmak %10, 15 saniyede 0,5 sn kaçırmak yaklaşık %3 sapmadır.
- Eğilim: ortalamada erken mi geç mi durduğun. Erken ve geç kaçırışların ortalaması 0,15 saniyenin içinde kalıyorsa Dengeli yazar.
- Her turun durma anı ve işaretli sapması.
Sıfırla testi 1. turdan yeniden başlatır.
İç saatin neden kayar?
Kafanda tek bir saat yok. Psikologlar zamanlamayı "ritim üretici–biriktirici" gibi modellerle anlatır: sen zamana dikkat ettikçe içeride akan vuruşlar toplanır ve bu sayıyı, belli bir sürenin nasıl "hissettirdiğine" dair hafızanla karşılaştırırsın. John Gibbon'ın skaler beklenti kuramı (1977) buna önemli bir gözlem ekledi: zamanlama hatalarının yayılımı, ölçülen süreyle kabaca orantılı büyür. Bu test sapmanı hedefin yüzdesi olarak da bu yüzden gösterir. 15 saniyede 1 saniye kaçırmak, 5 saniyede 1 saniye kaçırmaktan göreceli olarak daha iyi bir sonuçtur.
Dikkat de işin içinde. Block ve Zakay (1997), çok sayıda deneyi birleştiren meta-analizlerinde, insanlar bir süreyi yargılayacaklarını önceden bildiğinde aynı anda yaptıkları diğer iş zorlaştıkça sürenin daha kısa göründüğünü buldu. Başka bir şeye giden dikkat, zamanı saymayan dikkattir. On saniyeyi zihinden işlem testindeki işlemleri çözerken tahmin etmeye çalışsaydın, süre büyük ihtimalle daha kısa görünürdü. Bu test senden yalnız zamana odaklanmanı ister; gürültülü bir oda, titreyen telefonun ya da yakındaki bir sohbet sonucunu genellikle bulanıklaştırır.
Skorunu nasıl okursun?
Telefonda ya da bilgisayarda yapılan bu görev için yayımlanmış tek bir ortalama yok; bu yüzden kart bir kıyas işareti göstermez. Sonucu kendini farklı günlerde ve koşullarda karşılaştırmak için kullan:
- Erken mi geç mi? Bazı insanlar tutarlı biçimde hep aynı tarafta durur. Hep erken duruyorsan iç saatin bu durumda gerçek saatin önünde gidiyor demektir; bir dahaki sefere bir nefes daha bekle.
- Sapma hedefle büyüyor mu? Skaler özellik, milisaniye cinsinden kaçırışının hedefle birlikte büyüyeceğini, yüzdenin ise aşağı yukarı aynı kalacağını öngörür. Üç turunun bu düzene uyup uymadığına bak.
- Saymak işe yarıyor mu? İçinden saymak ("bin bir, bin iki…") seni genellikle daha isabetli yapar, çünkü belirsiz bir hissin yerine bir ritim koyarsın. Bir kez sayarak, bir kez saymadan dene ve farkı gör.
Zaman algını neler etkiler?
- Dikkat ve dikkat dağınıklığı, yukarıda anlatıldığı gibi.
- Heyecan ve ruh hâli. Coşku, stres ve can sıkıntısı birkaç saniyenin ne kadar uzun geldiğini değiştirebilir.
- Kafein, yorgunluk ve günün saati. O günkü durumun zamanlamanı biraz kaydırır; sonuçlarını benzer koşullarda karşılaştır.
- Geri bildirimle pratik. Her turdan sonra sapmanı gördüğün için kendini yeniden ayarlayabilirsin. Testi birkaç gün tekrarlamak kaçırışlarının küçülüp küçülmediğini gösterir.
Online testin sınırları
Dokunuşlar ve tuş basışları tarayıcıya birkaç milisaniyelik gecikmeyle ulaşır; dokunmatik ekranlar biraz daha ekler. Bu, bu testteki tipik bir kaçırışın büyüklüğü yanında küçüktür ama sonuçlarını aynı cihazda karşılaştırman için bir neden daha.
Bu, merak için oyun gibi bir öz kontroldür; dikkat sorunlarının ya da herhangi bir sağlık durumunun ölçümü değildir. Dikkat testi daha uzun bir odaklanma görevidir, ama o da bir tanı değildir. Günlük hayatta dikkatin ya da hafızan seni endişelendiriyorsa bir uzmana danış.
Hız ve zamanlamayla ilgili diğer testler refleks ve hız testleri sayfasında.
Kaynaklar
- Gibbon J. Scalar expectancy theory and Weber's law in animal timing. Psychological Review. 1977;84(3):279–325.
- Block RA, Zakay D. Prospective and retrospective duration judgments: a meta-analytic review. Psychonomic Bulletin & Review. 1997;4(2):184–197.
Sık sorulan sorular
Zaman algısı skorum nasıl hesaplanıyor?
Hedefi 5, 10 ve 15 saniye olan üç tur oynarsın. Her turda hedeften ne kadar saptığına bakılır, erken ya da geç olman fark etmez, ve üçünün ortalaması alınır. Sonuç milisaniye cinsindendir; ne kadar düşükse o kadar iyi.
İçimden saymam serbest mi?
Evet. Saymak sana düzenli bir ritim verdiği için genellikle daha isabetli olursun. Bir kez sayarak, bir kez saymadan dene; iç zaman duygunun saymaya ne kadar dayandığını görürsün.
15 saniyelik turda neden daha çok saptım?
Zamanlama hataları, ölçülen sürenin uzunluğuyla orantılı büyüme eğilimindedir; buna skaler özellik denir. Sonuç kartı sapmanı her hedefin yüzdesi olarak da bu yüzden gösterir.
Hep erken duruyorsam bu ne anlama gelir?
İç saatin bu durumda gerçek saatin önünde gitti; hedefe ulaşıldığını olduğundan önce hissettin. Geç durmak bunun tersidir. İkisi de yaygındır ve ruh hâline, yorgunluğa ve dikkatine göre değişebilir.
Dikkat zaman algısını etkiler mi?
Evet. Süreyi tahmin edeceğini önceden bildiğin durumları (prospektif zamanlama) inceleyen araştırmalar, dikkatinin bir kısmı başka bir işe gittiğinde sürelerin daha kısa göründüğünü gösteriyor. En iyi skorun için testi sessiz bir yerde yap.
Karşılaştırabileceğim bir ortalama var mı?
Telefonda ve bilgisayarda yapılan bu görev için yayımlanmış bir ortalama yok; bu yüzden sonuç kartında kıyas işareti yok. Bunun yerine sonuçlarını zaman içinde ve farklı koşullarda karşılaştır.
Bu test dikkat sorununu gösterir mi?
Hayır. Oyun gibi bir öz kontroldür; tıbbi ya da psikolojik bir değerlendirme değildir. Dikkatin seni endişelendiriyorsa bir uzmana danış.