Seçimli Tepki Testi

Yazan: Murat Şahin · Güncellendi: 11 Kasım 2026 · Nasıl test ediyoruz

Test nasıl işliyor?

Renk değişir değişmez bastığın refleks testinden farklı olarak burada basmadan önce karar vermen gerekir. Testi başlat düğmesine bas ve gözünü kutudan ayırma. 20 turun her biri ortada bir + işaretiyle başlar. Rastgele 0,8–1,8 saniye sonra iki şeyden biri çıkar:

• Sola ya da sağa bakan bir ok. O taraftaki ok tuşuna (← veya →) bas ya da büyük Sol veya Sağ düğmesine dokun; olabildiğince hızlı.
• Kırmızı bir el. Hiçbir şeye basma. Bekle; 1,5 saniye sonra tur "kendini tuttun" olarak sayılır.

Turların on beşinde ok, beşinde kırmızı el çıkar ve sıra rastgele karışıktır. İlk tur her zaman oktur. Her ok en fazla 1,5 saniye ekranda kalır; o sürede basmazsan tur Çok yavaş sayılır. Her turdan sonra kısa bir mesaj nasıl geçtiğini söyler; kutunun üstündeki sayaç da tur numaranı ve anlık ortalamanı gösterir.

Ekranda henüz + varken basarsan Çok erken! Oku bekle. uyarısını görürsün. Bu bir hata sayılmaz: aynı tur yeniden başlar. Ama ayrıca kaydedilir; böylece kaç kez erken davrandığını görebilirsin.

Sonucun ne anlama geliyor?

Sonuç kartı, bilerek birbirinden ayrı tutulan iki tür bilgi verir:

• Ortalama (doğru), doğru tarafa bastığın ok turlarının ortalama süresidir. Yanlış basışlar dışarıda bırakılır; yani şanslı ama hatalı bir hızlı basış süreni iyileştiremez.
• Hata, 20 tur içindeki üç tür yanlışı sayar: Yanlış taraf (ters oka bastın), Dur işaretinde basma (kırmızı ele tepki verdin) ve Çok yavaş (1,5 saniye içinde basmadın). Erken basma yanlarında gösterilir ama hata toplamına girmez.

Ortalaman bu tarayıcıda kişisel rekorun olarak kaydedilir; kart son sonuçlarının küçük grafiğini de gösterir. Hiç hatasız ve ortalaması biraz daha yavaş bir test, hatalarla dolu hızlı bir testten daha iyi bir performanstır. İki sayıya birlikte bak.

Kart seni bir nüfus ortalamasıyla kıyaslamaz. Seçimli tepki süreleri görevin ayrıntılarına (kaç seçenek olduğu, uyaranın neye benzediği, yanıtın nasıl verildiği) çok bağlıdır ve bu düzen için yayımlanmış bir referans değer bulamadık. En iyi kıyas, kendinle yaptığındır.

Basit ve seçimli tepki: Donders ve Hick

1860'larda Hollandalı fizyolog Franciscus Donders üç tür tepki tanımladı. Birincisinde tek bir uyaran ve tek bir yanıt vardır: ışığı görürsün ve basarsın. İkincisinde her birinin kendi yanıtı olan birkaç uyaran vardır: bu seçimli tepkidir. Üçüncüsünde bir uyarana yanıt verir, diğerinde kendini tutarsın: bugün buna go/no-go (tepki ver/verme) görevi deniyor. Donders seçimli ve go/no-go tepkilerinin basit tepkiden uzun sürdüğünü buldu ve aradaki farkı beynin karar vermek için ne kadar zamana ihtiyaç duyduğunu tahmin etmekte kullandı. Makalesi sonradan "On the speed of mental processes" adıyla İngilizceye çevrildi (Acta Psychologica, 1969).

Bu test ikinci ve üçüncü türü karıştırır. Her ok seni iki yanıt arasında seçim yapmaya zorlar; her kırmızı el de hazır olduğun bir yanıtı durdurmaya. Bu yüzden buradaki süreler normalde refleks testindeki basit tepki sürelerinden uzun olur.

Yaklaşık bir asır sonra W. E. Hick (1952, Quarterly Journal of Experimental Psychology) ve Ray Hyman (1953, Journal of Experimental Psychology), seçimli tepki süresinin eşit olasılıklı seçenek sayısının logaritmasıyla arttığını gösterdi. İki seçenekten dörde çıkmak, dörtten sekize çıkmakla kabaca aynı ek süreyi getirir. Bu kural bugün Hick yasası ya da Hick–Hyman yasası olarak bilinir; menü ve oyun tasarımcılarının her adımdaki seçenek sayısını az tutmaya çalışmasının nedeni de budur.

Hız, isabet ve kendini tutmak

Seçim yapmak zorunda olduğun her an hızı isabetle takas edebilirsin. Acele etmek Yanlış taraf hatalarını artırır; dikkatli olmak seni yavaşlatır. Kırmızı el turları ikinci bir beceri ekler: durmak. Arka arkaya birkaç ok geldikten sonra elin basmaya hazırlanır ve kendini tutmak çaba ister. Dur işaretinde basma hataları bu hazırlığın kaç kez kazandığını gösterir. Stroop testi de benzer bir kendini tutma becerisini çalıştırır: kelimeyi okumamaya çalışıp yazının rengini seçersin.

Gelişmek için:

1. Parmaklarını iki ok tuşunun üstünde tut (ya da başparmaklarını iki düğmenin üstünde beklet).
2. Yönü tahmin etme. Sıra rastgele; tahmin etmek yanlış taraf hatası getirir.
3. + işaretini basma değil odaklanma işareti say. + varken basmak sana sadece bir tekrar kaybettirir.
4. İki tur oyna. İlk tur kısmen kuralları öğrenmekle geçer.

Bu testin sınırları

Sürelerin ekranının ve klavyenin ya da dokunmatik ekranının gecikmesini de içerir. Ok tuşları genelde dokunmaktan biraz hızlıdır; sonuçlarını aynı yöntemle karşılaştır. Yirmi tur faydalı bir anlık görüntü verir, kesin bir ölçüm değil.

Bu, merak ve pratik için bir oyundur. Go/no-go görevleri dikkat ve dürtü kontrolü üzerine yapılan araştırmalarda da kullanılır; ama bu test sana DEHB gibi bir durum hakkında hiçbir şey söyleyemez ve tıbbi ya da psikolojik bir değerlendirme değildir. Odaklanmanı daha uzun süre izleyen bir go/no-go görevi için dikkat testini dene. Günlük hayatta dikkat ya da dürtüsellik seni endişelendiriyorsa bir uzmana danış.

Sırada elinin gözünü ne kadar isabetli takip ettiğini görmek için aim testi var. O da refleks ve hız testleri arasında.

Kaynaklar

• Donders, F. C. (1969). On the speed of mental processes (W. G. Koster, Çev.). Acta Psychologica, 30, 412–431. (Özgün yayın 1868)
• Hick, W. E. (1952). On the rate of gain of information. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 4(1), 11–26.
• Hyman, R. (1953). Stimulus information as a determinant of reaction time. Journal of Experimental Psychology, 45(3), 188–196.

Sık sorulan sorular