Dikkat testi nasıl çalışır?
Bu, SART'tan (Sustained Attention to Response Task, yani sürekli dikkat görevi) uyarlanmış bir sürekli dikkat testi. Kutunun ortasında 1'den 9'a kadar rakamlar tek tek belirir. Her rakam 250 milisaniye görünür, ardından 900 milisaniye boyunca çarpı işaretli bir halkayla örtülür; yani her 1,15 saniyede yeni bir rakam gelir. Dakikalar boyunca odakta kalmayı ölçer; tek bir çeldiriciye direnmeyi ise Stroop testi ölçer.
Kuralın basit:
- 3 hariç her rakamda kutuya dokun (ya da Space veya Enter tuşuna bas).
- Rakam 3 olduğunda kendini tut.
Tam sürüm için 3 dakikalık testi başlat düğmesine bas: 156 rakam, 3 dakikanın biraz altında. Vaktin azsa 1 dakikalık kısa sürüm 52 rakam gösterir. Rakamlar dokuzlu karışık gruplar hâlinde gelir, yani her dokuz rakamdan biri 3'tür: tam testte yaklaşık 17, kısa sürümde 5 ya da 6 tane. Rakamların boyutu rastgele değişir; böylece şekline değil, rakamın kendisine bakman gerekir. İstediğin an Durdur ile çıkabilirsin; yarım kalan tur puanlanmaz.
İşin püf noktası şu: hızlı basmak bir alışkanlığa dönüşür. Birkaç düzine "bas" rakamından sonra elin kendiliğinden hareket etmeye başlar ve 3 araya kaçar. Testin yakalamak için tasarlandığı an tam olarak bu otomatik pilot anıdır.
Dikkat puanın nasıl hesaplanır?
Sonuç kartı 0 ile 100 arasında bir puan gösterir. Formül şu:
Dikkat puanı = 100 × (1 − 0,6 × yanlış basma oranı − 0,4 × kaçırma oranı)
- Yanlış basma oranı = bastığın 3'ler ÷ gösterilen tüm 3'ler. Karttaki "3'te basma" değeri budur.
- Kaçırma oranı = basmadığın diğer rakamlar ÷ diğer tüm rakamlar. Karttaki "Kaçan rakam" değeri budur.
- Sonuç yuvarlanır ve 0 ile 100 arasında tutulur.
3'te basmak (0,6), bir rakamı kaçırmaktan (0,4) daha ağır sayılır; çünkü 3'te basmak, dikkatin otomatik pilota kaydığının en net işaretidir. Art arda birkaç rakamı kaçırmak ise genelde zihninin tamamen başka yere gittiğini gösterir.
Kartta iki sayı daha var, ama bunlar puana dâhil değildir:
- Ortalama tepki: Bastığın rakamlardaki ortalama tepki süren.
- Zamanlama değişkenliği: Bu tepki sürelerinin standart sapmasının ortalamaya bölümü, yüzde olarak. Düzenli bir ritim düşük, bir hızlanıp bir duraksayan ritim yüksek bir sayı verir. Hiçbir ipucu olmadan zamanı tutturmak ise ayrı bir beceridir; onu zaman algısı testi ölçer. Araştırmacılar bu tür değişkenliğe hatalarla birlikte bakar; çünkü tutarsız zamanlama, dalgalanan bir dikkate işaret edebilir.
Karttaki aralıklar (90 ve üstü, 75–89, 60–74, 60'ın altı) yalnızca bu teste ait etiketlerdir. Seni bir nüfus ortalamasıyla karşılaştırmıyoruz, çünkü tam olarak bu sürüm ve puanlama için yayımlanmış bir norm yok. Kişisel rekorun ve son puanların bu tarayıcıda saklanır; kendini farklı günlerle ya da günün farklı saatleriyle karşılaştırabilirsin.
Görev nereden geliyor?
SART, Ian Robertson ve arkadaşlarının 1997'de yayımladığı "Oops!" başlıklı makaleyle tanıtıldı. Onların sürümünde 225 rakam yaklaşık 4,3 dakikada gösteriliyordu; aynı 250 ms'lik rakam ve 900 ms'lik örtü zamanlaması ve beş farklı yazı boyutu vardı. Görevde daha çok hata yapanların, bir ankette günlük hayatta da daha çok dikkat kayması bildirdiğini buldular. Hem travmatik beyin hasarı olan kişileri hem de sağlıklı gönüllüleri test ettiler.
Bizim sürümümüz zamanlamayı ve "3 hariç her şeye bas" kuralını korur; ama turu 3 ya da 1 dakikaya kısaltır ve turlar arasında karşılaştırması kolay olsun diye tek bir özet puan ekler. Sürekli tetikte kalmayı değil, bilgiyi tutup güncellemeyi ise çalışma belleği testi ölçer.
Sonucunu neler etkiler?
- Günün saati ve uyku. Yorgunken sürekli dikkat düşer. Testi farklı saatlerde yapıp karşılaştır. Kendi en iyi saatlerinin ne zaman olabileceğini kronotip testi ile tahmin edebilirsin.
- Hız mı, temkin mi? Daha hızlı basmak 3'e basma ihtimalini artırır. Bazıları doğruluğu korumak için yavaşlar. İki strateji de olur; puan hızı değil, daha az kaymayı ödüllendirir.
- Dikkat dağıtıcılar. Bildirimler, sözlü müzik ya da kalabalık bir oda üç dakikalık bir görevde gerçekten fark yaratır.
- Cihaz. Dokunmatik ekranda parmağını kutunun yakınında tut. Ekran gecikmesi ortalama tepkini etkiler ama hata sayılarını etkilemez.
Bu testin sınırları
1 dakikalık kısa sürümde basmaman gereken yalnızca 5 ya da 6 tane 3 var; tek bir kayma puanı çok değiştirir. Daha istikrarlı bir sayı istiyorsan 3 dakikalık sürümü kullan.
Bu, merak ve pratik amaçlı bir öz değerlendirmedir. DEHB ya da başka bir durum için test değildir; tek bir turdaki düşük puan tek başına pek bir şey söylemez. Dikkat sorunları işini, okulunu ya da ilişkilerini etkiliyorsa bir uzmana danış.
Dikkat, hafıza ve düşünmeyle ilgili diğer testler hafıza ve zihin testleri sayfasında.
Kaynak
- Robertson, I. H., Manly, T., Andrade, J., Baddeley, B. T., & Yiend, J. (1997). 'Oops!': Performance correlates of everyday attentional failures in traumatic brain injured and normal subjects. Neuropsychologia, 35(6), 747–758.
Sık sorulan sorular
Dikkat testi ne kadar sürüyor?
Tam sürüm 1,15 saniyede bir olmak üzere 156 rakam gösterir; bu 3 dakikanın biraz altında sürer. Kısa sürüm yaklaşık 1 dakikada 52 rakam gösterir.
Neden 3 hariç her rakamda basmam gerekiyor?
Çoğu zaman basmak bir alışkanlık oluşturur. Seyrek gelen 3'te kendini tutmak ise aktif dikkat ister. Odağın otomatik pilota kaydığında 3'e basarsın; testin ölçtüğü de bu kaymadır.
Dikkat puanı nasıl hesaplanıyor?
Puan = 100 × (1 − 0,6 × yanlış basma oranı − 0,4 × kaçırma oranı). Yanlış basma oranı bastığın 3'lerin payı, kaçırma oranı basmadığın diğer rakamların payıdır. Sonuç yuvarlanır ve 0 ile 100 arasında tutulur.
Zamanlama değişkenliği nedir?
Tepki sürelerinin ne kadar oynadığını gösterir: standart sapmanın ortalamaya bölümü. Düşük yüzde düzenli bir ritim demektir. Bilgi amaçlı gösterilir, puana dâhil değildir.
1 dakikalık sürüm güvenilir mi?
Hızlı bir kontrol için yeterli, ama kendini tutman gereken yalnızca 5 ya da 6 rakam içerir; tek bir kayma puanı çok değiştirir. 3 dakikalık sürüm daha istikrarlı bir sonuç verir.
Normal bir dikkat puanı kaç?
Tam olarak bu sürüm ve formül için yayımlanmış bir norm yok, bu yüzden göstermiyoruz. Bunun yerine kendi puanlarını farklı günlerde ve saatlerde karşılaştır.
Bu test DEHB olup olmadığımı söyler mi?
Hayır. Merak ve pratik amaçlı kısa bir öz değerlendirmedir, tanı testi değildir. Dikkat sorunları günlük hayatını etkiliyorsa bir uzmana danış.