Şempanze testi nasıl işler?
Testi başlat düğmesine bastığında ızgaranın rastgele yerlerinde 1'den 4'e kadar 4 sayı belirir. İstediğin kadar bak. Hazır olunca 1'e dokun. O anda diğer bütün sayılar birbirinin aynısı boş karolara dönüşür ve onlara ezberden sırayla dokunman gerekir: 2, 3, 4. Sayı hafıza testi ile akrabadır; farkı, burada rakamları değil konumları hatırlamandır.
- Turu geçersen sıradaki turda bir sayı fazlası olur: 5, sonra 6 ve böyle devam eder.
- Yanlış karoya dokunursan bir hata alırsın. Sayfa kalan sayıların nerede olduğunu gösterir, sonra aynı adetle yeni bir dizilişe geçer.
- 3 hatadan sonra test biter. Puanın, geçtiğin en yüksek sayı adedidir.
Tur başlamadan 1 dışında bir sayıya dokunmak hiçbir şey yapmaz; bakarken yanlışlıkla hata almazsın. Izgara geniş ekranlarda 8×5, telefon gibi dar ekranlarda 6×6 yerden oluşur. En iyi skorun ve son sonuçların yalnızca bu tarayıcıda saklanır.
Testin arkasındaki şempanze: Ayumu
Test, Kyoto Üniversitesi Primat Araştırma Enstitüsündeki ünlü bir deneyden adını alır. Sana Inoue ve Tetsuro Matsuzawa, aralarında Ayumu adlı bir şempanzenin de bulunduğu üç genç şempanzeyi ve annelerini 1'den 9'a kadar rakamlarla çalışılan bir dokunmatik ekran görevinde eğitti. Düzen buradakinin aynısıydı: rakamlar rastgele yerlerde belirir, ilkine dokunulduğu anda diğerlerinin yerini beyaz kareler alırdı. Şempanzeler de bu karelere küçükten büyüğe sırayla dokunurdu.
Manşetlere taşınan sonuç daha zor bir sürümden geldi. Rakamlar maskelenmeden önce saniyenin yalnızca bir kesri kadar, 650, 430 ya da 210 milisaniye gösterildi. Aynı görevi yapan üniversite öğrencilerinin isabeti gösterim süresi kısaldıkça düştü. Ayumu'nun isabeti ise aşağı yukarı aynı kaldı ve en kısa sürede insanları geride bıraktı. Çalışma 2007'de Current Biology dergisinde yayımlandı ve "şempanze bellek testinde insanı yendi" diye geniş yankı buldu.
Hikâyenin bir ikinci bölümü de var. Görev üzerinde pratik yapan insanlarla yürütülen sonraki çalışmalar, Silberberg ve Kearns (2009) ile Cook ve Wilson (2010), insanların eğitimle Ayumu'nunkine denk, hatta ondan daha iyi bir performansa ulaşabildiğini bildirdi. Ayumu da o ünlü testten önce bol bol pratik yapmıştı. Bu yüzden sonuç bugün "şempanzelerin belleği daha iyi" diye değil, pratikle görsel belleğin ne kadar hızlı ve isabetli hâle gelebileceğinin çarpıcı bir örneği olarak okunuyor. Tartışma karşılaştırmalı psikolojide hâlâ sürüyor.
Bu sürüm deneyden nasıl ayrılıyor?
Bu sayfa deneyin süresiz sürümünü uygular: sayılar sen 1'e dokunana kadar görünür kalır, saniyenin kesri kadar süren bir gösterim yoktur. Bu da testi, bir bakışta ne kadar yakalayabildiğinden çok kaç konumu aklında tutup sırayla tekrar edebildiğini ölçen bir göreve çevirir. Bir deseni tek ve kısa bir bakışta yakalamak ise kareleri yalnızca 1 saniye yakan görsel hafıza testi ile ölçülür. Ayrıca 9 sayının çok ötesine gider. Görev ve puanlama çalışmadakiyle aynı olmadığı için karşılaştırılacak yayımlanmış bir tipik puan yok; sonuç kartın seni kendi geçmişinle karşılaştırır.
Daha ileri gitmek için
- Sayıları değil, yolu oku. 1'e dokunmadan önce gözünle 1'den son sayıya giden rotayı takip et. Bir rota, birbirinden kopuk noktalardan daha kolay akılda kalır. Sıra hafıza testi aynı beceriyi adım adım uzayan bir rotayla çalıştırır.
- Sayıları grupla. 1'den 4'e kadar olanları bir şekil, 5'ten 8'e kadar olanları ikinci bir şekil olarak hatırla.
- Süre sınırı yok, bundan yararlan. 1'e dokunmadan önce sayaç yok. Sayı arttıkça dizilişe iki üç kez yavaşça bakmak karşılığını verir.
- Aynı cihazda oyna. Izgaranın şekli dar ve geniş ekranlarda değişir; skorlarını tek bir ekranda karşılaştır.
- Dinlen. Yorgunluk bu tür görevleri çabuk etkiler.
Online testin sınırları
Bu, merak ve pratik amaçlı bir oyundur; tıbbi ya da psikolojik bir değerlendirme değildir, zekâ testi de değildir. Puanın pratiğe, dikkate ve sayıların nasıl kümelendiğine bağlıdır; kendini birkaç turun en iyisiyle değerlendir. Günlük hayatta belleğinde gerçek bir değişiklik fark edersen bir doktora danış.
Diğer hafıza oyunları için hafıza ve zihin testleri sayfasına göz at.
Kaynaklar
- Inoue, S., & Matsuzawa, T. (2007). Working memory of numerals in chimpanzees. Current Biology, 17(23), R1004–R1005.
- Silberberg, A., & Kearns, D. (2009). Memory for the order of briefly presented numerals in humans as a function of practice. Animal Cognition, 12(2), 405–407.
- Cook, P., & Wilson, M. (2010). Do young chimpanzees have extraordinary working memory? Psychonomic Bulletin & Review, 17(4), 599–600.
Sık sorulan sorular
Şempanze testi nedir?
Kyoto Üniversitesinin 2007 tarihli bir çalışmasına dayanan bir hafıza oyunu. O çalışmada Ayumu adlı genç bir şempanze, dokunmatik ekrandaki sayıların yerini ezberlemişti. Burada da sayıları rastgele yerlerde görür, 1'e dokunur, sonra gizlenen sayılara ezberden sırayla basarsın.
Şempanze testinde puan nasıl hesaplanıyor?
4 sayıyla başlarsın, geçtiğin her turda bir sayı eklenir. Puanın, üçüncü hatandan önce geçtiğin en yüksek sayı adedidir.
Süre sınırı var mı?
Hayır. Sayılar sen 1'e dokunana kadar ekranda kalır; dizilişe istediğin kadar bakabilirsin. Sonrasında da sayaç yok, yalnızca belleğin var.
Bir şempanze gerçekten insanları yendi mi?
2007'deki çalışmada sayılar saniyenin bir kesri kadar gösterildiğinde Ayumu üniversite öğrencilerinden daha başarılıydı. Sonraki çalışmalar görev üzerinde pratik yapan insanların Ayumu'nunkine denk, hatta daha iyi sonuçlara ulaşabildiğini buldu; karşılaştırma hâlâ tartışılıyor.
Bu sürüm de sayıları çalışmadaki gibi çok kısa mı gösteriyor?
Hayır. Sayıların sen 1'e dokunana kadar görünür kaldığı süresiz sürümü uygular. Bu yüzden buradaki puanın makaledeki sonuçlarla doğrudan karşılaştırılamaz.
Şempanze testinde puanımı nasıl yükseltirim?
1'e dokunmadan önce gözünle 1'den son sayıya giden rotayı takip et, sayıları küçük şekiller hâlinde grupla ve süre sınırı olmadığı için dizilişe iki kez bak. Izgaranın şekli değişmesin diye aynı cihazda oyna.