Sayı hafıza testi nasıl işler?
Testi başlat düğmesine bastığında 3 haneli bir sayı çıkar. Sayı ekranda 1 saniye artı hane başına yarım saniye kalır: 3 haneli bir sayıyı 2,5 saniye, 10 haneli bir sayıyı 6 saniye görürsün. Sayının altındaki çubuk ne kadar zamanın kaldığını gösterir. Sayı kaybolunca gördüğünü yaz ve Cevabı kontrol et düğmesine bas (Enter da olur).
Doğru bildiysen sıradaki sayı bir hane daha uzun olur. Yanlış yazarsan test hemen biter; tek hata hakkın var. Ardından sayı ile senin cevabın yan yana gösterilir, yanlış rakamlar işaretlenir. Puanın, doğru yazabildiğin en uzun sayının hane sayısıdır. İlk rakam hiçbir zaman 0 olmaz; telefonda cevap kutusu doğrudan sayı klavyesini açar. Rakam yerine kelime hatırlamayı denemek istersen kelime hafıza testi seni bekliyor.
En iyi skorun ve son sonuçların yalnızca bu tarayıcıda saklanır. Yarın tekrar gelip dinlenmiş bir kafayla ne kadar ilerlediğine bakabilirsin.
Puanın ne anlatır: meşhur 7 ± 2
Burada ölçtüğün şey psikolojide sayı uzamı (İngilizcede digit span) denen beceriye çok yakındır: bir kişinin gördükten ya da duyduktan hemen sonra tekrar edebildiği en uzun rakam dizisi. Fikir eskidir. Joseph Jacobs 1887'de Londra'daki bir okulun öğrencilerini bu yolla test etmiş ve sayı uzamının yaşla birlikte arttığını fark etmiştir.
Bellek araştırmalarının en bilinen sayısı George A. Miller'ın 1956 tarihli The magical number seven, plus or minus two (Sihirli sayı yedi, artı eksi iki) makalesinden gelir. Miller, anlık bellek uzamının pek çok malzeme türünde yetişkinlerin çoğu için yedi öğe civarında olduğunu, insanların büyük kısmının beş ile dokuz arasına düştüğünü göstermiştir. Sonuç kartındaki kıyas çubuğunun 7'yi işaretlemesinin sebebi budur.
Sonraki çalışmalar tabloyu netleştirdi. Nelson Cowan (2001), insanlar öğeleri gruplayamadığında ve içinden tekrar edemediğinde gerçek sınırın dört öbeğe daha yakın olduğunu savundu. Yedi rakamı tutabilmemiz, onları içimizden sessizce tekrarlayıp gruplara ayırmamızdan gelir; bir telefon numarasını uzun bir rakam sırası olarak değil, birkaç kısa parça olarak hatırlarsın. Rakamların ne olduğunu değil ekranın neresinde durduğunu hatırlamak ise şempanze testi ile sınanır.
Kabaca şöyle okuyabilirsin:
- 5'in altı: Klasik 7 ± 2 aralığının altında. Çoğu zaman sabit bir sınırdan çok aceleyle ya da dalgın oynanmış bir turun işaretidir.
- 5 ile 9 arası: Miller'ın yetişkinlerin çoğu için tarif ettiği aralık.
- 9'un üstü: Büyük ihtimalle rakamları iyi grupluyorsun.
Klinik sayı dizisi testiyle aynı şey değil
Psikologların kullandığı rakam dizisi alt testlerinde rakamlar saniyede bir tane olacak şekilde sesli okunur, her uzunlukta genellikle iki deneme hakkı vardır ve çoğu zaman bir de geriye doğru tekrar bölümü bulunur. Burada ise bütün rakamlar aynı anda ekrana gelir, onları istediğin sırayla tarayabilirsin ve tek hata testi bitirir. Sayının tamamını görmek gözle gruplamayı kolaylaştırır; tek hak ise puanı daha acımasız yapar. İki sonuç birbiriyle ilişkili ama birbirinin yerine geçmez; buradaki puanını resmî bir değerlendirmedeki puanla kıyaslama. Geriye doğru tekrar ise tuttuğun bilgiyi yalnızca saklamayı değil, üzerinde işlem yapmayı da ister; bu, çalışma belleği testi ile ölçtüğümüz şeye daha yakındır.
Puanını neler etkiler, nasıl geliştirirsin?
- Gruplama. Sayıyı okurken üçerli ya da dörderli parçalara böl, tıpkı bir telefon numarası gibi. En büyük kazanç buradan gelir.
- İçinden tekrar. Yazarken rakamları içinden söylemek onları canlı tutar. Arkadaki konuşmalar ya da sözlü müzik buna engel olur.
- Dikkat ve dinlenmişlik. Yorgunluk, stres ve aynı anda birkaç işle uğraşmak sayı uzamını günden güne belirgin biçimde düşürür.
- Pratik, ama bir şartla. K. Anders Ericsson, William Chase ve Steve Faloon'un 1980'deki klasik çalışmasında S.F. diye anılan bir öğrenci 230 saatten fazla çalıştı. Rakamları zaten bildiği koşu derecelerine bağlayarak sayı uzamını yaklaşık 7'den 79'a çıkardı. Harfler için belleği ise gelişmedi. Pratik, belirli bir malzeme için strateji öğretir; belleği genel olarak büyütmez.
Online testin sınırları
Bu test merak ve pratik amaçlı bir öz değerlendirmedir; tıbbi ya da psikolojik bir değerlendirme değildir, IQ testi de değildir. Puanın turdan tura bir iki hane oynayabilir; kendini, sakin bir günde yaptığın birkaç denemenin en iyisiyle değerlendir. Günlük hayatta belleğinde gerçek bir değişiklik fark edersen bir online oyuna güvenmek yerine bir doktora danış.
Diğer hafıza oyunları için hafıza ve zihin testleri sayfasına göz at.
Kaynaklar
- Jacobs, J. (1887). Experiments on "prehension". Mind, 12(45), 75–79.
- Miller, G. A. (1956). The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information. Psychological Review, 63(2), 81–97.
- Ericsson, K. A., Chase, W. G., & Faloon, S. (1980). Acquisition of a memory skill. Science, 208(4448), 1181–1182.
- Cowan, N. (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity. Behavioral and Brain Sciences, 24(1), 87–114.
Sık sorulan sorular
Sayı hafıza testinde iyi puan kaç?
Yetişkinlerin çoğu 5 ile 9 hane arasına düşer; Miller'ın meşhur 7 artı eksi 2 kuralı da bu aralığı anlatır. 10 ve üstüne çıkıyorsan büyük ihtimalle rakamları gruplara ayırıyorsun.
Her sayı ekranda ne kadar kalıyor?
1 saniye artı hane başına yarım saniye. 3 haneli bir sayı 2,5 saniye, 7 haneli bir sayı 4,5 saniye, 10 haneli bir sayı 6 saniye görünür.
Yanlış yazarsam ne olur?
Test biter. Tek yanlış cevap yeterli; puanın o ana kadar doğru yazdığın en uzun sayıdır. Tekrar dene düğmesiyle 3 haneden yeniden başlayabilirsin.
Sayı hafızamı gerçekten geliştirebilir miyim?
Evet, özellikle stratejiyle. Rakamları gruplamak ve içinden tekrar etmek hemen işe yarar. 1980'deki ünlü bir çalışmada bir öğrenci 230 saatten fazla çalışarak yaklaşık 7 haneden 79 haneye çıktı; ama bu kazanç harflere yansımadı.
Psikologların kullandığı rakam dizisi testiyle aynı mı?
Hayır. Klinik sürümlerde rakamlar tek tek sesli okunur ve her uzunlukta iki deneme hakkı vardır. Burada sayının tamamı aynı anda gösterilir ve tek hata testi bitirir; bu yüzden puanlar birbirinin yerine geçmez.
Düşük puan belleğimde sorun olduğunu mu gösterir?
Hayır. Puan uykuya, strese ve dikkate göre değişir; tek bir tur pek bir şey söylemez. Bu bir öz değerlendirmedir, tanı değildir. Günlük unutkanlık seni endişelendiriyorsa bir doktora danış.