Renk Körlüğü Testi

Yazan: Murat Şahin · Güncellendi: 12 Kasım 2026 · Nasıl test ediyoruz

Plakalar nasıl çalışıyor?

Gözünün ağ tabakasında üç tür koni hücresi var. L koniler en çok uzun dalga boylu (kırmızımsı), M koniler orta dalga boylu (yeşilimsi), S koniler kısa dalga boylu (mavimsi) ışığa tepki verir. Renk körlüğü çoğu zaman bu koni türlerinden birinin eksik olması ya da duyarlılığının kayması demektir. Birbirine çok yakın iki tonu ne kadar ince ayırt ettiğin ise ayrı bir sorudur; onu renk algı testi ölçer.

Testteki her plaka, içinde bir sayı saklı olan noktalardan oluşan bir daire. Sayı ile arka plan, yalnız tek bir koni türü için farklı olacak şekilde karıştırılıyor. L, M ve S konilerin tipik biçimde çalışıyorsa sayı hemen göze çarpar. Plakanın hedeflediği koni türü zayıfsa ya da yoksa sayı arka plana karışır gider. Renkler Viénot, Brettel ve Mollon'un (1999) koni modeliyle hesaplanıyor; her noktanın parlaklığı da rastgele değiştiği için sayıyı yalnız açıklık farkından bulamazsın. Açıklıktaki ne kadar soluk bir farkı görebildiğini kontrast duyarlılık testi ölçer.

Toplam 15 plaka var:

• 1. plaka yüksek kontrastlı bir kontrol plakası. Neredeyse herkes okur. Onu kaçırırsan tur puanlanmaz.
• 5 kırmızı plaka (L koni) ve 5 yeşil plaka (M koni); her biri bir öncekinden daha düşük koni kontrastıyla.
• 4 mavi plaka (S koni); bunlar da giderek zorlaşır.

1. plakadan sonraki sıra karışık, sayılar rastgele; yani cevapları ezberleyemezsin. Gördüğün sayıya ya da Sayı göremiyorum düğmesine bas. Rakam tuşları da çalışır.

Sonucunu nasıl okursun?

Puanın, 15 plakadan kaçını okuduğun. Puan bu tarayıcıda kişisel rekorunla birlikte saklanır; böylece testi başka bir gün ya da başka bir ekranda tekrarlayıp karşılaştırabilirsin.

Sonuç kartı bir eğilim de söyler:

• Tipik renk görmesi: her türden en fazla bir plaka kaçırdın.
• Protan eğilimi: iki ya da daha fazla kırmızı (L koni) plakayı kaçırdın, yeşillerden ise belirgin şekilde daha azını. Kırmızılar daha koyu görünür, yeşil ve kahverengiyle kolayca karışır.
• Deutan eğilimi: aynı tablo yeşil (M koni) plakalar için. En yaygın tür budur.
• Kırmızı-yeşil eğilimi: kırmızı ve yeşil plakaları yaklaşık eşit kaçırdın; test protan ile deutanı ayıramıyor.
• Tritan eğilimi: dört mavi plakadan ikisini ya da daha fazlasını kaçırdın. Gerçek tritan bozukluğu nadirdir; aynı tabloya çok daha sık mavi ışık filtresi yol açar.

Beş kırmızı ya da beş yeşil plakadan en fazla birini okuduysan eğilim güçlü, diğer durumlarda hafif olarak adlandırılır. Bu etiketler bu ekrandaki cevaplarını anlatır, tanı değildir.

Renk körlüğü ne kadar yaygın?

Kırmızı-yeşil renk görme eksikliği erkeklerde sık görülür. Jennifer Birch'ün (2012) tarama verilerini derleyen çalışmasına göre Avrupa kökenli toplumlarda erkeklerin yaklaşık %8'inde, kadınlarda ise %1'in epey altında bir oranda görülür; başka pek çok toplumda oranlar daha düşüktür. Sharpe ve arkadaşları (1999) erkeklerdeki oranı kabaca türlere ayırır: deuteranomali (M konilerin kayması) erkeklerin yaklaşık %5'inde, protanomali, protanopi ve deuteranopi ise her biri yaklaşık %1'inde görülür.

L ve M koni pigmentlerinin genleri X kromozomunda bulunur. Kırmızı-yeşil eksikliğin anne tarafından aktarılmasının nedeni bu: X kromozomlarından birinde bu özellik olan bir kadın genellikle renkleri normal görür ama her oğluna aktarma ihtimali %50'dir. Erkeklerde tek X kromozomu olduğu için tek kopya yeterlidir. Tritan bozukluğunda durum farklıdır. S koni geni 7. kromozomdadır, kalıtsal türü çok nadirdir; mavi-sarı değişiklikler daha çok ileriki yaşlarda göz hastalıkları ya da göz merceğinin doğal olarak sararmasıyla ortaya çıkar.

Günlük hayatta renk körlüğü

Hafif eksikliği olan çoğu kişi bunu tesadüfen fark eder: bir kazağın kahverengi mi yeşil mi olduğu tartışması, yeşil üstüne kırmızıyla çizilmiş bir grafiği okuyamamak ya da olgun ve ham meyvenin aynı görünmesi gibi. Sık zorlanılan yerler trafik lambaları (renk değil, sıra öğrenilir), etin pişip pişmediği, harita ve grafik renkleri, şarj ışıkları ve renkli kablolardır. Pilotluk, makinistlik ya da elektrikçilik gibi bazı mesleklerde pek çok ülkede renk görme şartı aranır; böyle bir meslek seçmeden önce uzman testi yaptırmaya değer.

Telefon ve bilgisayar da yardımcı olur. Çoğu sistemin erişilebilirlik ayarlarında renk körlüğü için renk filtreleri var; birçok uygulama da kamerayı bir nesneye tuttuğunda rengini söyler.

Sonuca güvenmeden önce

Test, çalıştığı ekran kadar iyidir:

1. Gece modunu, Night Shift'i, True Tone'u, mavi ışık filtrelerini ve okuma modlarını kapat. Bunlar maviyi azaltır, kırmızı ve yeşili kaydırır.
2. Parlaklığı artır ve ekrana karşıdan bak.
3. Özellikle onlarla test etmek istemiyorsan renk filtrelerini ve renk ters çevirmeyi kapat.
4. Renkli oda ışığından ve güçlü parlamadan kaçın.
5. İkinci bir cihazda tekrarla. Aynı tablonun iki ekranda da çıkması, sonucun gözünle ilgili olma ihtimalini artırır.

Ne zaman göz doktoruna gitmelisin?

Kliniklerdeki plaka testleri, örneğin Shinobu Ishihara'nın ilk kez 1917'de yayımladığı kartlar, kontrollü mürekkeplerle basılır ve standart ışık altında gösterilir. Bir göz doktoru ya da optometrist, türü bu plakalarla, sıralama testleriyle ya da anomaloskopla doğrulayabilir. Keskinliği ölçen standart bir göz testi, online ya da klinikte, renk görmeyi kontrol etmez. Bu test birden fazla ekranda bir eğilim gösteriyorsa ya da iş için resmî bir sonuca ihtiyacın varsa randevu al. Renk görmen değişirse, özellikle de tek gözde, beklemeden git; sonradan ortaya çıkan renk görme kaybı göz ya da sinir hastalıklarının erken bir belirtisi olabilir.

Buna benzer başka kontrolleri görme testleri arasında bulabilirsin.

Kaynaklar

• Viénot, F., Brettel, H., & Mollon, J. D. (1999). Digital video colourmaps for checking the legibility of displays by dichromats. Color Research & Application, 24(4), 243–252.
• Birch, J. (2012). Worldwide prevalence of red-green color deficiency. Journal of the Optical Society of America A, 29(3), 313–320.
• Sharpe, L. T., Stockman, A., Jägle, H., & Nathans, J. (1999). Opsin genes, cone photopigments, color vision, and color blindness. In K. R. Gegenfurtner & L. T. Sharpe (Ed.), Color vision: From genes to perception (pp. 3–51). Cambridge University Press.
• Ishihara, S. (1917). Tests for colour-blindness. Handaya.

Sık sorulan sorular