Sabit el testi nasıl yapılır?
Test alanının ortasında, kesikli bir halkanın içinde bir nokta var. Parmağının ne kadar hızlı hareket ettiğini ölçen parmak vurma testinden farklı olarak bu test, parmağının ne kadar kıpırdamadan durduğunu ölçer.
- Noktaya bas ve basılı tut. Telefonda parmak ucunu kullan, kolunu masaya dayama. Farede sol tuşu basılı tut.
- 10 saniye boyunca olabildiğince kıpırdamadan dur. Halkanın içindeyken halka düz çizgiye döner, dışına kaydığında kırmızılaşır. Altta geri sayım işler.
- 10 saniye dolmadan bırakırsan tur iptal olur ve noktadan yeniden başlarsın.
Sen tutarken bir çizgi, hareketini kendi ortalama konumunun çevresinde dört kat büyütülmüş olarak çizer; böylece en küçük kıpırtı bile görünür olur. Sıfırla alanı temizler.
Puan nasıl hesaplanıyor?
Parmağının ya da imlecin konumunu her ekran karesinde örnekleriz ve üç şey hesaplarız:
- Ortalama salınım: her örnek ile senin kendi ortalama konumun arasındaki uzaklıkların kareler ortalamasının karekökü (RMS), ekran pikseli cinsinden. Noktaya ne kadar iyi nişan aldığını değil, ne kadar kıpırdadığını ölçer.
- Halkanın içinde: örneklerin, yarıçapı 36 piksel olan halkanın içinde kalan payı.
- Toplam hareket: parmağının ya da imlecin çizdiği yolun tamamının piksel cinsinden uzunluğu.
Sabitlik puanı, 100'den ortalama salınımın her pikseli için 6 puan düşülerek bulunur, 0'ın altına inmez ve halkanın içinde geçirdiğin sürenin oranıyla çarpılır. Süre boyunca halkanın içinde kalırsan 2 piksellik ortalama salınım 88, 5 piksellik salınım 70 puan verir.
Bu göreceli bir puandır. Ekran pikseli milimetre değildir: aynı piksel salınımı telefonda, dizüstünde ve büyük bir monitörde farklı bir fiziksel mesafeye denk gelir. Dokunmatik ekranlar yumuşak parmak ucunun merkezini bildirir; fareler el hareketini yumuşatır ve ölçekler. Yalnız aynı cihazda, aynı biçimde alınan puanları karşılaştır.
Puan neyi gösterir, neyi gösteremez?
Herkesin fizyolojik titreme denen küçük ve hızlı bir titremesi vardır. Normalde görünmez; ama yorgunken, gerginken, üşürken, sert bir kahveden sonra, ağır egzersizden sonra ya da kolunu uzun süre havada tuttuğunda belirginleşir. Hareket bozukluğu uzmanlarının kullandığı sınıflandırmada (Bhatia ve arkadaşları, 2018) bu normal titremenin görünür hâline artmış fizyolojik titreme denir.
Bir telefon ya da fare, titremenin türünü, hızını ya da nedenini söyleyemez. Hekimler titremeyi dinlenirken, bir duruşu korurken ve hareket sırasında gözlemleyerek değerlendirir (bu ayrım Hareket Bozuklukları Derneğinin 1998 uzlaşı bildirgesinde ortaya konmuştur); çoğu zaman spiral çizme ya da su dökme gibi görevler kullanır ve sağlık geçmişini sorar. Bu, 10 saniyelik bir tarayıcı testinin çok ötesindedir.
Bu bir titreme tanısı değildir. Düşük puan bir sorun olduğu anlamına gelmez, yüksek puan da hiçbir şeyi dışlamaz. Seni rahatsız eden, giderek artan, yalnız bir tarafta olan, elin dinlenirken ortaya çıkan ya da kaslarda sertlik, yavaşlama, yürüme veya konuşma sorunları gibi başka belirtilerle gelen bir titreme fark edersen bir hekime veya nöroloğa başvur.
Elinin sabitliğini neler etkiler?
- Kafein. Kahve, enerji içecekleri ve bazı ilaçlar ince bir titremeyi daha fark edilir yapabilir.
- Yorgunluk ve uyku. Kötü geçen bir geceden sonra ya da uzun bir günün sonunda ellerin çoğu zaman daha az sabittir.
- Stres ve adrenalin. Sunum öncesindeki heyecan ya da bir korkunun ardından gelen gerginlik ellerini titretebilir.
- Yeni bitmiş egzersiz. Yorulan kaslar, özellikle bir şey kavradıktan ya da kaldırdıktan sonra, bir süre daha çok titrer.
- Destek ve duruş. Masaya dayalı bir bilek, havaya uzatılmış bir koldan çok daha sabittir. Masadaki bir fareyle çoğu insan yüksek puan alır, çünkü işi masa yapar. Tek ayak üstünde kıpırdamadan durmak ise başka bir sabitlik türüdür; onu denge testi ölçer.
Adil bir karşılaştırma için ipuçları
- Her seferinde aynı cihazı ve aynı eli kullan.
- Bir duruş seç ve ona bağlı kal: örneğin telefon masada düz, dirsek masadan kalkık, parmak ucu noktada.
- Günün benzer bir saatinde dene ve kahve içip içmediğini not et.
- İki üç tur yap ve tek denemeyi değil en iyisini karşılaştır.
Online testin sınırları
Tarayıcılar dokunma ve imleç konumunu ekranın yenileme hızında, çoğu zaman saniyede 60 kez bildirir; bu salınımı görmeye yeter ama titreme frekansını incelemeye yetmez. Bazı telefonlar dokunma konumunu yumuşatır; bazı fareler ve dokunmatik yüzeyler çok küçük hareketleri hiç algılamaz. Bu test merak ve pratik için bir öz kontroldür, tıbbi bir cihaz değildir. Kıpırdamadan durmak, hareket ederken bir hedefi vurmakla da aynı şey değildir; onu aim testi ölçer.
El kontrolü ve hızla ilgili diğer testler refleks ve hız testleri sayfasında.
Kaynaklar
- Bhatia KP, Bain P, Bajaj N, et al. Consensus Statement on the classification of tremors from the task force on tremor of the International Parkinson and Movement Disorder Society. Movement Disorders. 2018;33(1):75–87.
- Deuschl G, Bain P, Brin M, and an Ad Hoc Scientific Committee. Consensus statement of the Movement Disorder Society on tremor. Movement Disorders. 1998;13(Suppl 3):2–23.
Sık sorulan sorular
Bu test bende titreme hastalığı olup olmadığını söyler mi?
Hayır. Telefon ya da fare yalnız 10 saniye boyunca elini kabaca ne kadar sabit tuttuğunu gösterebilir. Titremenin türünü, hızını ya da nedenini söyleyemez. Titreme seni rahatsız ediyorsa ya da artıyorsa bir hekime veya nöroloğa başvur.
Sabitlik puanı nasıl hesaplanıyor?
Kendi ortalama konumunun çevresindeki ortalama salınımını ekran pikseli olarak ölçeriz. Puan, 100'den salınımın her pikseli için 6 puan düşülerek bulunur, 0'ın altına inmez ve halkanın içinde kaldığın sürenin payıyla çarpılır.
Neden farede telefondan daha yüksek puan alıyorum?
Fare masada durur, yani elini masa sabitler; birçok fare de çok küçük hareketleri yok sayar. Kolun desteksizken parmak ucunu ekranda tutmak doğal titremeni çok daha fazla gösterir. Yalnız aynı cihazdaki sonuçları karşılaştır.
Elimin biraz titremesi normal mi?
Evet. Herkesin ince bir fizyolojik titremesi vardır. Genellikle yorgunluk, stres, soğuk, kafein ya da ağır egzersiz sonrasında daha belirgin olur.
Kahve ellerimi titretir mi?
Kafein bazı insanlarda ince bir titremeyi daha fark edilir yapabilir. Her zamanki kahvenden önce ve sonra testi dene, puanının değişip değişmediğine bak.
El titremesi için ne zaman doktora gitmeliyim?
Titreme yeniyse, artıyorsa, yalnız bir tarafta oluyorsa, elin dinlenirken ortaya çıkıyorsa, günlük işlerini zorlaştırıyorsa ya da sertlik, yavaşlama, yürüme veya konuşma sorunlarıyla birlikteyse bir hekime başvur.
Verilerim saklanıyor ya da yükleniyor mu?
Hayır. Hareketin tarayıcıda incelenir; yalnız skor geçmişin bu tarayıcının yerel depolamasına kaydedilir.