İnsan Kulağının Duyma Aralığı

İnsan kulağının duyma aralığı genellikle yaklaşık 20 hertz (Hz) ile 20.000 Hz (20 kHz) arası olarak verilir. Bu, genç ve sağlıklı kulaklar için ders kitabı aralığıdır. Yetişkinlerin çoğu tepesine ulaşamaz: en tiz sesler yaşla ve yüksek gürültüyle ilk kaybolan seslerdir. Aşağıda bu sayıların ne anlama geldiğini, günlük duyma için hangi frekansların en önemli olduğunu, üst sınırın ömür boyu nasıl değiştiğini ve sesin ne kadar yüksek olunca risk oluşturduğunu bulacaksın. Kendi üst sınırını bulmak için kulak yaşı testini dene.

İnsan kulağı kaç Hz duyar?

Frekans, bir ses dalgasının saniyede kaç kez titreştiğidir ve hertz ile ölçülür. Düşük frekanslar kalın (bas davul), yüksek frekanslar tiz (ıslık ya da sivrisinek) duyulur.

Purves ve arkadaşlarının nörobilim ders kitabı insanın duyma aralığını yaklaşık 20 Hz ile 20 kHz arası olarak verir. İki önemli ayrıntı da ekler: bebekler 20 kHz'in biraz üstünü duyabilir, ortalama yetişkinlerde ise üst sınır çoğu zaman 15–17 kHz'e daha yakındır.

Kulak bu aralığın her yerinde aynı derecede hassas değildir. ISO 226 standardındaki eşit ses yüksekliği eğrileri, kulağımızın kabaca 2 ile 5 kHz arasında en hassas olduğunu, çok kalın ve çok tiz seslerin duyulabilmesi için çok daha yüksek olması gerektiğini gösterir. Konuşmadaki bilginin büyük kısmı da bu orta bölgededir; işitme testlerinin ve Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) işitme kaybı derecelendirmesinin 500 Hz ile 4.000 Hz arasına odaklanmasının nedeni bu.

Üst sınır yaşla nasıl düşer?

Tiz sesleri, iç kulağın salyangoz biçimli bölümü olan kokleanın tabanındaki tüy hücreleri algılar. Kulağa giren her ses onlardan geçer; yaşlanmadan ve gürültüden ilk onlar etkilenir ve yeniden çıkmazlar. Yaşa bağlı işitme kaybının (presbiakuzi) genellikle aralığın tepesinden başlayıp yavaşça aşağı inmesinin nedeni budur.

Bunu iki kaynak iyi anlatır:

• ISO 7029:2017, kulak sağlığı yerinde kişilerde işitme eşiklerinin yaşa ve cinsiyete göre dağılımını veren uluslararası standarttır. Eğrileri, yaşla en büyük değişimin yüksek frekanslarda olduğunu gösterir.
• Rodríguez Valiente ve arkadaşları (2014), 5 ile 90 yaş arasındaki 645 sağlıklı kişiyi 9 ile 20 kHz arasında ölçtü. Eşikler hem frekansla hem yaşla yükseldi. 20–69 yaş arasında kadınların eşikleri erkeklerinkinden daha düşüktü (yani daha iyiydi), özellikle 12,5 ve 16 kHz'de.

İki kaynak da her yaş için tek bir kesme frekansı vermez; bu yüzden "40 yaşında en fazla X kHz duyarsın" diyen internet tablolarına temkinli yaklaş. Güvenle söylenebilecek olan şu: 17 kHz ve üzerini duyma olasılığı en yüksek olanlar gençlerdir ve bu olasılık yaşla azalır.

Sivrisinek sesi

Yaşla tiz ses arasındaki ilişkinin en bilinen örneği "sivrisinek sesi"dir. 2000'lerin ortasında İngiliz mucit Howard Stapleton, gençlerin dükkân önlerinde toplanmasını engellemek için Mosquito adlı bir cihaz yaptı. Cihaz, birçok gencin duyup yetişkinlerin çoğunun duymadığı 17 kHz civarında tiz bir ses çalıyordu. Kulak yaşı testimiz aynı fikri kullanır, ama tek bir evet/hayır yerine 8 kHz'den 20 kHz'e adım adım çıkarak kendi sınırını bulmanı sağlar.

Pek çok telefon hoparlörünün, dizüstü bilgisayarın ve Bluetooth kulaklığın 16 kHz civarının üstündeki sesleri çalamadığını unutma. Bunun üstünde hiçbir şey duymuyorsan sınır kulağın değil, cihaz olabilir.

Ses şiddeti: desibel ve işitme eşikleri

Frekans işitmenin yalnızca yarısı. Diğer yarısı, bir sesin ne kadar kısık olunca fark edilmez hâle geldiği, yani işitme eşiğin. Klinikler bunu işitme düzeyi desibeliyle (dB HL) ölçer; 0 dB HL genç ve sağlıklı kulakların tipik eşiğidir. DSÖ işitmeyi, iyi duyan kulağın 500, 1.000, 2.000 ve 4.000 Hz'deki ortalama eşiğine göre derecelendirir:

Kulaklığın ve ses düzeyin kalibre edilmediği için tarayıcı dB HL'yi doğru ölçemez. Yine de işitme testimiz 250 Hz'den 8 kHz'e kadar sağ ve sol kulak için işe yarar bir profil çıkarır; gürültüde konuşma testi de çoğu insanın ilk fark ettiği şeyi, arka plan gürültüsünde konuşmayı takip etmeyi ölçer.

Ne kadar yüksek ses fazladır?

Tiz sesleri algılayan tüy hücreleri yüksek sesten de zarar görür; risk hem ses düzeyine hem süreye bağlıdır. DSÖ-ITU güvenli dinleme standardı kişisel ses cihazları için haftalık bir ses hakkı belirler: yetişkinler için haftada 40 saat 80 dB, çocuklar için haftada 40 saat 75 dB. DSÖ, ses yükseldikçe güvenli sürenin ne kadar hızlı kısaldığını şöyle gösterir:

DSÖ'nün pratik önerileri: Cihazının sesini en yüksek düzeyin %60'ının altında tut, sesi açmak zorunda kalmamak için kulağına iyi oturan ya da gürültü engelleyici kulaklık kullan, konserlerde ve gürültülü yerlerde kulak tıkacı tak, ara ver. İş yerleri için ABD Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü (NIOSH), 8 saatlik iş günü ortalamasında 85 dBA sınırı önerir; bunun üzerindeki her 3 dB için izin verilen süre yarıya iner.

Ne zaman uzmana gitmelisin?

Üst sınırın tek başına düşmesi yaşlanmanın normal bir parçasıdır ve konuşma bu sınırın çok altındaki frekanslara dayandığı için anlamayı nadiren etkiler. Konuşmaları takip etmekte zorlanıyorsan, bir kulağın diğerinden farklı geliyorsa ya da kulağındaki çınlama geçmiyorsa bir odyoloğa veya KBB uzmanına git; kulak çınlaması testi çınlamanın perdesini tarif etmene yardımcı olabilir. Bir ya da iki kulakta ani işitme kaybı aynı gün tıbbi yardım gerektirir. Online testler kendi işitmeni kontrol etmek içindir, tanı koymaz.

Kaynaklar

• Purves D, Augustine GJ, Fitzpatrick D, ve ark., ed. Neuroscience. 2. baskı. Sinauer Associates, 2001. Bölüm: The Audible Spectrum.
• ISO 226:2023. Acoustics — Normal equal-loudness-level contours. Uluslararası Standardizasyon Örgütü.
• ISO 7029:2017. Acoustics — Statistical distribution of hearing thresholds related to age and gender. Uluslararası Standardizasyon Örgütü.
• Rodríguez Valiente A, Trinidad A, García Berrocal JR, Górriz C, Ramírez Camacho R. Extended high-frequency (9–20 kHz) audiometry reference thresholds in 645 healthy subjects. International Journal of Audiology. 2014;53(8):531–545.
• Dünya Sağlık Örgütü. World Report on Hearing. WHO, 2021 (işitme kaybı dereceleri).
• Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Telekomünikasyon Birliği. Safe listening devices and systems: a WHO-ITU standard (H.870). WHO, 2019.
• Dünya Sağlık Örgütü. Deafness and hearing loss: safe listening (soru-cevap).
• NIOSH. Criteria for a Recommended Standard: Occupational Noise Exposure (Yayın 98-126). 1998.

Sık sorulan sorular