Kulak yaşı testi aslında neyi ölçer?
İşitmede ilk zayıflayan kısım genellikle en tiz seslerdir. Ders kitaplarına göre insan kulağı kabaca 20 Hz ile 20 kHz arasını duyar ve bu aralığın tepesine en çok genç kulaklar yaklaşır; üst sınır yıllar geçtikçe ve gürültüye maruz kaldıkça yavaş yavaş aşağı iner. Kulak yaşı testi bunu kısa bir oyuna çevirir: tonlar giderek incelir, sen de ne zaman kaybolduklarını söylersin. Sonuç, kHz cinsinden kişisel üst sınırındır.
Adı bir lakaptan ibaret. Test bir yaş hesaplamaz; bir frekansı doğum tarihine çeviren güvenilir bir tablo da yok. Gösterdiği şey, kulaklarının bugün, bu cihazda ölçeğin ne kadar yukarısına uzandığıdır. Her kulağını 250 Hz'den 8 kHz'e kadar görmek istersen işitme testi yap.
Test nasıl yapılır?
- Rahat bir ses seviyesi ayarla. Kısık bir 1 kHz tonu çalar. Cihazını, ton net duyulacak ama asla yüksek olmayacak şekilde ayarla ve Ses ayarlandı düğmesine bas. Sese bir daha dokunma.
- Sabit, ince tonlar. Her ton 1,6 saniye çalar ve çeyrek saniyede yavaşça açılıp kapanır; böylece başlangıçta bir tık sesi onu ele vermez. Adımlar 8, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 ve 20 kHz'dir ve hepsi aynı dijital seviyede çalar. Ton çalarken bir nokta yanar; Tekrar çal düğmesi tonu yeniden çalar.
- Dürüstçe yanıtla. Duyuyorum ya da Duymuyorum düğmesine bas. "Duymuyorum" yanıtı ancak aynı tonu ikinci kez dinledikten sonra sayılır; çünkü tek bir kısık tonu kaçırmak kolaydır.
- Sessiz kontrol. İlk adımların arasında bir deneme hiç ses çalmaz ve "? kHz" olarak görünür. Bu sessizliğe Duyuyorum dersen sonuç kartı puana temkinli bakmanı söyler.
- Bir ince ayar. İlk kaçırdığın tondan sonra test, o tonla son duyduğun ton arasındaki orta noktayı dener. 12 kHz'in üstünde bu, 0,5 kHz'lik bir adım demektir.
Test, cihazının örnekleme hızının yarısının altında durur; daha ince tonlar temiz çalınamaz. Çoğu bilgisayar ve telefonda bu, 20 kHz'in tamamına yine de izin verir.
Sonucunu nasıl okursun?
Puanın, duyduğun en ince tondur ve tek ondalıkla gösterilir (örneğin 15,5 kHz). Bu tarayıcıda kişisel rekorun olarak kaydedilir; kart son sonuçlarını da gösterir. Böylece aynı kulaklıkla yaptığın sonraki bir denemenin aynı yere düşüp düşmediğini görebilirsin. Yüksek olan daha iyidir.
Kart puanını sade dille dört gruptan birine koyar: 17 kHz ve üstü, 15 kHz ve üstü, 12 kHz ve üstü, 12 kHz'in altı. Bunlar bu sitenin kendi açıklamalarıdır, yaş aralıkları değildir. 8 kHz tonunu hiç duymadıysan puan kaydedilmez ve kart önce sesini kontrol etmeni önerir.
Ne kadar tiz sesleri duyabildiğin, perdedeki bir değişikliği ne kadar hassas ayırt edebildiğinle aynı şey değildir; ikincisini müzik kulağı testi ölçer.
İşitmenin tepesi yaşla neden düşer?
Tiz sesleri, iç kulaktaki salyangoz biçimli kokleanın tabanındaki tüy hücreleri algılar. Hem yaşlanmanın hem de yüksek sesin ilk darbesini bu hücreler alır ve yeniden oluşmazlar. Yaşa bağlı işitme kaybının, yani presbiakuzinin genellikle aralığın tepesinden başlayıp yavaşça aşağı inmesinin nedeni budur.
ISO 7029:2017 uluslararası standardı, kulak sağlığı yerinde olan kişilerde işitme eşiklerinin yaşa ve cinsiyete göre nasıl dağıldığını tanımlar; eğrileri en çok yüksek frekanslarda yükselir. Genişletilmiş yüksek frekanslar üzerine yapılan araştırmalar da aynı yönü gösteriyor: Rodríguez Valiente ve arkadaşları, 5 ile 90 yaş arasındaki 645 sağlıklı kişiyi 9 ile 20 kHz arasında ölçtü ve eşiklerin hem frekansla hem de yaşla yükseldiğini buldu (International Journal of Audiology, 2014). 20–69 yaş grubunda kadınların eşikleri, özellikle 12,5 ve 16 kHz'de erkeklerinkinden daha düşüktü. İki kaynak da her yaş için tek bir "kesme frekansı" vermiyor; bu test de bu yüzden yaşını tahmin etmeye çalışmıyor.
Sivrisinek sesi nedir?
2000'lerin ortasında İngiliz mucit Howard Stapleton, gençlerin dükkân önlerinde toplanmasını engellemek için Mosquito (sivrisinek) adlı bir cihaz geliştirdi. Cihaz, birçok gencin duyup yetişkinlerin çoğunun duymadığı, 17 kHz civarında tiz bir ton çalıyordu. "Sivrisinek sesi" o günden beri internette popüler bir işitme denemesi. Bu test aynı fikri kullanır, ama tek bir sabit ton çalmak yerine seni adım adım yukarı çıkarır.
Sınırlar: tavan cihazın olabilir
Birçok telefon hoparlörü, dizüstü bilgisayar ve Bluetooth kulaklık 16 kHz civarının üstündeki tonları çalamaz; bazıları daha da erken düşer. Bu yüzden düşük bir puan kulağının değil donanımın pes ettiğini gösterebilir. Ortam gürültüsü, kulak kiri ya da soğuk algınlığı da sonucu düşürebilir.
En ince tonları yakalamak için sesi asla açma. Yüksek seviyede tiz ses rahatsız edicidir, işitmene zarar verebilir ve daha yüksek bir ton testi daha doğru yapmaz.
Ne zaman bir uzmana danışmalısın?
Üst sınırın tek başına düşmesi yaşla birlikte normaldir ve konuşmayı nadiren etkiler; konuşma çoğunlukla daha kalın seslere dayanır. Sohbetleri takip etmekte de zorlanıyorsan (bunu rakamlarla gürültüde konuşmayı anlama testi yoklar), bir kulağın diğerinden farklı geliyorsa ya da geçmeyen bir çınlama fark ediyorsan bir odyolog ya da KBB hekimine git. Kulak çınlaması testi bu çınlamanın frekansını tarif etmene yardım edebilir. Bir ya da iki kulakta ani işitme kaybı aynı gün tıbbi yardım gerektirir.
Buna benzer başka kontroller işitme testleri sayfasında.
Kaynaklar
- ISO 7029:2017. Acoustics — Statistical distribution of hearing thresholds related to age and gender. International Organization for Standardization.
- Rodríguez Valiente, A., Trinidad, A., García Berrocal, J. R., Górriz, C., & Ramírez Camacho, R. (2014). Extended high-frequency (9–20 kHz) audiometry reference thresholds in 645 healthy subjects. International Journal of Audiology, 53(8), 531–545.
Sık sorulan sorular
Kulak yaşı testi kulaklarımın kaç yaşında olduğunu söyler mi?
Hayır. Bugün duyabildiğin en ince tonu bulur. Üst sınır yaşla birlikte düşme eğilimindedir, ama aynı yaştaki insanlar arasında bile çok değişir; bu yüzden test sonucunu bir yaşa çevirmez.
İnsan kulağı en fazla kaç Hz duyar?
Ders kitaplarına göre insan işitmesi kabaca 20 Hz ile 20 kHz arasıdır. Yetişkinlerin çok azı 20 kHz'e kadar duyar; aralığın tepesi genellikle yaşla ve gürültüyle ilk zayıflayan kısımdır.
Sivrisinek sesi nedir?
İngiltere'de 2000'lerin ortasında Mosquito adlı bir cihazın, gençlerin dükkân önlerinde toplanmasını engellemek için çaldığı 17 kHz civarındaki tiz ton. Birçok genç bu sesi duyabilir, birçok yetişkin ise duyamaz.
Neden 16 kHz'in üstünde hiçbir şey duyamıyorum?
Sebep kulağın olabilir, ama çoğu zaman cihazdır. Birçok telefon hoparlörü, dizüstü bilgisayar ve Bluetooth kulaklık 16 kHz civarının üstündeki tonları çalamaz. Bir sonuca varmadan önce kablolu, kulağı saran bir kulaklıkla tekrar dene.
İnce tonları duymak için sesi açmalı mıyım?
Hayır. Başta ayarladığın seviyede kal. Yüksek seviyede tiz ses rahatsız edicidir ve işitmene zarar verebilir; tonu yükseltmek testi daha doğru yapmaz.
Testteki sessiz deneme ne işe yarıyor?
Adımlardan biri hiç ses çalmaz ve tahmin yürütüp yürütmediğini kontrol eder. Bu sessizliğe Duyuyorum dersen sonuç kartı puana temkinli bakmanı söyler.
Yüksek frekansları duymamak bir sorun işareti mi?
Üst sınırın yavaş yavaş düşmesi yaşlanmanın olağan bir parçasıdır ve konuşmayı nadiren etkiler. Sohbetleri takip etmekte de zorlanıyorsan, bir kulağın farklı geliyorsa ya da çınlama geçmiyorsa bir odyolog veya KBB hekimine git. Ani işitme kaybı aynı gün tıbbi yardım gerektirir.