Müzik kulağı testi nasıl çalışıyor?
Arka arkaya iki kısa ton duyarsın ve ikinci tonun ilkine göre Daha ince mi yoksa Daha kalın mı olduğuna karar verirsin. Bütün iş bu; 30 çift boyunca tekrarlanır ve yaklaşık üç dakika sürer. Kulaklık işini kolaylaştırır, ama sessiz bir odada iyi bir hoparlör de olur. Test yalnızca perdeye bakar; zamanlama için ritim testini dene.
- Müzik kulağı testini başlat düğmesine bas. Ses sessizlikten yavaşça açılır; ilk çiftte rahat bir ses seviyesi ayarla.
- Her ton 0,5 saniye sürer, iki ton arasında 0,4 saniyelik bir boşluk vardır. Çalan tona göre 1 ve 2 yazan kareler yanar.
- Düğmelerle ya da ok tuşlarıyla yanıtla (↑ daha ince, ↓ daha kalın). Dikkatin dağıldıysa aynı çifti bir kez daha duymak için Tekrar çal'a bas.
İlk çiftteki fark 200 senttir; yani iki yarım ton, çoğu insan için kolay. Üst üste iki doğru yanıttan sonra fark küçülür, tek bir yanlıştan sonra büyür. Buna 2-aşağı/1-yukarı merdiven denir. Başta 1,5 katlık adımlarla, iki kez yön değiştirdikten sonra 1,2 katlık adımlarla ilerler; böylece önce seviyeni hızla bulur, sonra inceltir. Fark hiçbir zaman 1 sentin altına inmez, 400 sentin üstüne çıkmaz.
Her çift 400 ile 600 Hz arasında yeni bir taban perdesiyle başlar ve değişim bu perdenin iki yanına eşit bölünür. Yani tek bir referans notayı aklında tutup her şeyi ona göre kıyaslayamazsın; sana yalnızca çiftin içindeki değişim yardım eder.
Sonucunu nasıl okursun?
Puanın, perde ayırt etme eşiğin: güvenilir şekilde duyabildiğin en küçük perde değişimi. Merdivenin yön değiştirdiği son altı noktanın geometrik ortalamasıyla hesaplanır (yeterince dönüş yoksa son altı çift kullanılır). Düşük olan daha iyidir.
Bir sent, yarım tonun yüzde biridir; yarım ton da piyanoda yan yana iki tuş arasındaki farktır. Sonuç kartı eşiğini beş sade aralıktan birine yerleştirir:
| Eşiğin | Anlamı |
|---|---|
| 10 sent veya altı | Çok ince perde algısı, yarım tonun onda biri ya da daha azı |
| 11–25 sent | Gam basamaklarından çok daha küçük değişimler |
| 26–50 sent | Yarım tonun epey altı; bildiğin şarkıdaki falsoyu fark etmeye yeter |
| 51–99 sent | Hâlâ yarım tondan küçük, ama küçük kaymalar gözden kaçabilir |
| 100 sent veya üstü | Yarım ton ya da daha fazlası |
Bu aralıklar sayıyı okumayı kolaylaştırmak için bizim koyduğumuz etiketlerdir; klinik sınır değerleri değildir. "Ortalama" bir değer ya da yüzdelik de göstermiyoruz, çünkü tam olarak bu yöntemle ve sıradan kulaklıklarla ölçülmüş yayımlanmış bir norm bulamadık.
Sonucunu ne etkiler, nasıl gelişirsin?
- Alıştırma ve eğitim. Micheyl ve arkadaşlarının (2006) çalışmasında müzik eğitimi olmayanların eşiği, başlangıçta klasik müzisyenlerinkinin yaklaşık altı katıydı. Yaklaşık iki saatlik alıştırmadan sonra fark hâlâ dört kat civarındaydı; ama alıştırmaya devam eden bir grup 4 ila 8 saatte müzisyenlerin seviyesine ulaştı. Yani perde algısı çalışarak gelişir.
- Dikkat. Tek bir dalgınlık merdiveni yukarı itebilir. Dinlenmişken çöz; emin olmadığında tahmin et, merdiven kendini düzeltir.
- Ortam. Arka plan gürültüsü, çalışan bir vantilatör ya da cızırdayan bir dizüstü hoparlörü küçük farkları duymayı zorlaştırır. En tiz sesleri duyup duymadığın ise ayrı bir konudur; onu kulak yaşı testi kontrol eder.
- Aşinalık. İkinci denemen çoğu zaman sırf neyi dinleyeceğini bildiğin için daha iyi çıkar. En iyi puanın ve son sonuçların bu tarayıcıda kalır; gelişimini izleyebilirsin.
Ton sağırlığı mı, mutlak kulak mı: bu test hangisini ölçer?
Bu bir mutlak kulak testi değildir. Mutlak kulak (perfect pitch), hiçbir referans nota duymadan bir notanın adını söyleyebilme yeteneğidir ve nadirdir (Takeuchi ve Hulse, 1993). Bu test ise göreli perdeyi ölçer: iki ton arasındaki değişimi duyup duymadığını. İyi müzisyenlerin çoğunun mutlak kulağı yoktur ama göreli perde algıları çok iyidir. Buradaki değişken taban perdesi de mutlak kulağın avantaj sağlamaması için seçildi. Ölçtüğü şey olan ince perde ayrımı ise, bir sonraki bölümde anlatıldığı gibi, gerçek ton sağırlığının etkilediği beceridir.
"Müzik kulağı olmamak" gerçekte ne demek?
Birçok insan, detone şarkı söylediği için müzik kulağı olmadığını sanır. Oysa şarkı söylemek ses kontrolüne ve alıştırmaya da bağlıdır. Sesinin neler yapabildiğini görmek istersen ses aralığı testi en kalın ve en ince notanı bulur. Asıl durum olan doğuştan amüzi (congenital amusia), Isabelle Peretz ve arkadaşları (2002) tarafından ince perde ayrımında bir bozukluk olarak tanımlandı: amüzisi olan kişiler başkalarının kolayca duyduğu perde değişimlerini fark etmekte zorlanır ve bir melodinin detone olduğunu çoğu zaman anlayamaz. Peretz ve Vuvan'ın (2017) yaklaşık 20.000 katılımcılı geniş çalışması bu durumun insanların yaklaşık %1,5'inde görüldüğünü tahmin etti; bu, eski yaklaşık %4'lük tahminden (Kalmus ve Fry, 1980) düşüktür.
Araştırmacılar amüziyi üç dakikalık bir online testle değil, Montreal Amüzi Değerlendirme Bataryası (Peretz, Champod ve Hyde, 2003) gibi daha uzun ve doğrulanmış araçlarla belirler. Burada yüksek bir eşik çıkması, testi daha iyi koşullarda tekrarlamak için bir sebeptir, tanı değildir. Birkaç denemede de perde değişimlerini duymakta zorlanıyorsan ya da işitmende başka değişiklikler fark ediyorsan bir odyolog işitmeni kontrol edebilir; bir müzik öğretmeni de perde algının pratikte nasıl olduğunu söyleyebilir.
Buna benzer başka kontroller işitme testleri sayfasında.
Kaynaklar
- Peretz I, Ayotte J, Zatorre RJ, Mehler J, Ahad P, Penhune VB, Jutras B (2002). Congenital amusia: a disorder of fine-grained pitch discrimination. Neuron 33(2):185–191.
- Peretz I, Champod AS, Hyde K (2003). Varieties of musical disorders: the Montreal Battery of Evaluation of Amusia. Annals of the New York Academy of Sciences 999:58–75.
- Peretz I, Vuvan DT (2017). Prevalence of congenital amusia. European Journal of Human Genetics 25(5):625–630.
- Kalmus H, Fry DB (1980). On tune deafness (dysmelodia): frequency, development, genetics and musical background. Annals of Human Genetics 43:369–382.
- Micheyl C, Delhommeau K, Perrot X, Oxenham AJ (2006). Influence of musical and psychoacoustical training on pitch discrimination. Hearing Research 219(1–2):36–47.
- Takeuchi AH, Hulse SH (1993). Absolute pitch. Psychological Bulletin 113(2):345–361.
Sık sorulan sorular
Müzik kulağım olup olmadığını nasıl anlarım?
Bu testi sessiz bir odada birkaç kez çöz. Yarım tondan (100 sent) çok daha küçük farkları duyabiliyorsan perde algın çalışıyor demektir; detone şarkı söylemen büyük ihtimalle ses kontrolü ve alıştırmayla ilgilidir. Doğuştan amüziyi ancak daha uzun ve doğrulanmış bir değerlendirme gösterebilir.
Sent nedir?
Sent, yarım tonun yüzde biridir. Yarım ton piyanoda yan yana iki tuş arasındaki farktır; yani 100 sent 1 yarım ton, 1.200 sent 1 oktav eder.
Bu testte iyi puan kaç sent?
Düşük puan daha iyidir. Sonuç kartı 10 sent ve altını çok ince, 25 sente kadarını gam basamaklarından çok küçük farkları duymak, 50 sente kadarını yarım tonun epey altı, 100 sentin altını hâlâ yarım tondan küçük, 100 sent ve üstünü yarım ton ya da fazlası olarak etiketler. Bunlar bu sitenin kendi sade aralıklarıdır, klinik norm değildir.
Bu bir mutlak kulak testi mi?
Hayır. Mutlak kulak, hiçbir referans olmadan bir notanın adını söyleyebilmektir. Bu test göreli perdeyi, yani iki ton arasındaki değişimi duyup duymadığını ölçer; taban perdesi her çiftte değiştiği için mutlak kulak avantaj sağlamaz.
Doğru bildikçe test neden zorlaşıyor?
Test 2-aşağı/1-yukarı merdiven kullanır: üst üste iki doğru yanıt farkı küçültür, tek bir yanlış büyütür. Böylece 30 çiftin çoğu kolay sorularla değil, senin sınırına yakın farklarla geçer.
Müzik kulağı sonradan geliştirilebilir mi?
Evet. Micheyl ve arkadaşlarının 2006 çalışmasında eğitimsiz dinleyiciler 4 ila 8 saatlik alıştırmayla klasik müzisyenler kadar küçük eşiklere ulaştı. Düzenli kısa alıştırmalar ve dikkatli müzik dinlemek işe yarar.
Kulaklık şart mı?
Yardımcı olur, özellikle gürültülü bir odada; ama tonlar iki kulağa birden çalındığı için iyi hoparlörler de iş görür. Cızırdayan küçük dizüstü ya da telefon hoparlörlerinden kaçın ve ses seviyesini rahat tut.
Sonucum kaydediliyor ya da yükleniyor mu?
Tonlar tarayıcında üretilir ve hiçbir şey yüklenmez. En iyi puanın ve son sonuçların yalnızca bu tarayıcıda saklanır; denemelerini karşılaştırabilesin diye.