Bu meslek testi nasıl çalışır?
Meslek testine başla düğmesine bastığında ekrana her seferinde tek bir iş etkinliği gelir; örneğin "Laboratuvarda deney yapmak" ya da "Müşterileri bir ürünü almaya ikna etmek". Her biri için yapmaktan ne kadar hoşlanacağını seç: Hiç sevmem, Sevmem, Emin değilim, Severim ya da Çok severim. 1–5 tuşları da çalışır, Geri ile önceki cevabını değiştirebilirsin. Toplam 42 etkinlik var; çoğu kişi yaklaşık beş dakikada bitiriyor.
Etkinliğin kendisini puanla; o iş için gereken beceriye ya da diplomaya sahip olup olmadığını ve işin ne kadar kazandırdığını düşünme. İlgi testleri, görevi sıradan bir iş gününde yaptığını hayal ettiğinde en iyi sonucu verir. İlgilerin kişiliğinle bağlantılıdır; arkalarındaki geniş özellikleri Big Five kişilik testi gösterir.
Altı Holland tipi (RIASEC)
Test, psikolog John L. Holland'ın meslek seçimi kuramına dayanır. Holland (1997), hem insanların hem de iş ortamlarının altı tiple anlatılabileceğini öne sürdü; İngilizce baş harfleriyle RIASEC:
- Gerçekçi (R): aletlerle, makinelerle, bitkilerle ya da hayvanlarla elle yapılan işler.
- Araştırmacı (I): gözlemlemek, araştırmak ve problemleri fikirlerle çözmek.
- Sanatçı (A): hayal gücüne yer bırakan, yaratıcı ve ifade odaklı işler.
- Sosyal (S): insanlara yardım etmek, öğretmek ve onlarla ilgilenmek.
- Girişimci (E): liderlik etmek, ikna etmek, satmak ve risk almak.
- Geleneksel (C): veriyi, kayıtları ve prosedürleri düzenlemek.
Holland bu altı tipi bu sırayla bir altıgenin köşelerine yerleştirdi. Komşu tiplerin (Sosyal ile Girişimci gibi) ortak noktası, karşı köşedekilerden (Gerçekçi ile Sosyal gibi) fazladır. İnsanlar, iş ortamı kendi tipleriyle örtüştüğünde daha memnun olmaya yatkındır; Holland buna uyum (congruence) dedi.
Holland kodunu nasıl okursun?
Her tipin yedi etkinliği var; ham toplamı 7 ile 35 arasındadır. Bunu (ham − 7) ÷ 28 × 100 ile 0–100'e çeviriyoruz. Holland kodun, en yüksek üç tipinin sırasıdır: örneğin SAE, önce Sosyal, sonra Sanatçı, sonra Girişimci demektir. İki tip eşit puan alırsa R-I-A-S-E-C sırasında önce gelen öne yazılır; üçüncü ve dördüncü tipin eşitse kart bunu ayrıca söyler.
Altı çubuğun her birinin altında kısa bir açıklama ve örnek meslekler var: Sosyal için öğretmen, hemşire, psikolog; Geleneksel için muhasebeci, banka memuru, denetçi gibi. Yalnızca ilk harfe değil, ilk iki ya da üç harfini birleştiren mesleklere bak. Puanlar yüzdelik değildir, yetenek puanı da değildir: Araştırmacı'da 70 puan, bu etkinliklerin çoğunu sevdiğin anlamına gelir; insanların %70'inden daha iyi bilim insanı olacağın anlamına gelmez.
İlgi testi mi, yetenek testi mi?
Birçok kişi "meslek seçimi testi" ararken aslında yeteneğini ölçen bir test bekler; bu ise bir ilgi testidir. Yetenek testleri sayısal ya da uzamsal akıl yürütme gibi becerileri ölçer. İlgiler ise hangi işten keyif alacağını ve hangisinde kalıcı olacağını gösterir. İkisi de önemlidir. Christopher Nye ve arkadaşlarının (2012) geniş derlemesi, ilgileri işine uyan kişilerin daha iyi performans gösterme ve işte kalma eğiliminde olduğunu buldu; yine de ilgiler resmin yalnızca bir parçasıdır.
İşin insan tarafını nasıl idare ettiğine de bakmak istersen eq testi kendini tanıma, kendini yönetme ve ilişki becerilerini ele alır.
Maddeler neden özgün?
En bilinen ücretsiz RIASEC anketi, ABD Çalışma Bakanlığı'nın O*NET Interest Profiler'ıdır. Kullanımı ücretsizdir ama kamu malı değildir: değiştirilmemiş kopyalar Creative Commons BY-ND 4.0 lisansıyla sunulur; çevrilmiş ya da kısaltılmış sürümler ise yayından önce bir geçerlik çalışması isteyen O*NET Tools Developer License kapsamına girer. Bu site testi iki dilde sunduğu için, Holland'ın tip tanımlarına dayanarak 42 özgün etkinlik yazdık. Maddeler özgün ve normlanmamıştır; meslek örnekleri de bizim seçtiğimiz açıklayıcı örneklerdir. Resmî İngilizce aracı tercih edersen O*NET'in kendi sitelerinden ulaşabilirsin.
Bu testin sınırları
Cevapların, her etkinlik hakkında ne bildiğine ve o günkü ruh hâline bağlıdır. Hiçbir test hangi mesleği seçmen gerektiğini söyleyemez. Kodunu keşfe başlamak için bir liste olarak kullan, o işleri yapan insanlarla konuş, staj ya da gönüllülük gibi kısa deneyimler edin. Üniversite tercihi ya da kariyer planı için okulunun rehber öğretmeni veya üniversitenin kariyer merkezi yardımcı olabilir.
Benzer testler: kişilik testleri.
Kaynaklar
- Holland, J. L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments (3. baskı). Psychological Assessment Resources.
- Nye, C. D., Su, R., Rounds, J. ve Drasgow, F. (2012). Vocational interests and performance: A quantitative summary of over 60 years of research. Perspectives on Psychological Science, 7(4), 384–403.
- Rounds, J., Su, R., Lewis, P. ve Rivkin, D. (2010). O*NET Interest Profiler Short Form psychometric characteristics: Summary. National Center for O*NET Development.
- National Center for O*NET Development. O*NET Career Exploration Tools içerik lisansı (CC BY-ND 4.0 ve O*NET Tools Developer License): onetcenter.org/license_tools.html.
Sık sorulan sorular
Holland kodu nedir?
Altı ilgi tipinden en güçlü üçünün sırasıdır: Gerçekçi, Araştırmacı, Sanatçı, Sosyal, Girişimci ve Geleneksel (RIASEC). Örneğin IAR, önce Araştırmacı, sonra Sanatçı, sonra Gerçekçi demektir.
Bu bir yetenek testi mi?
Hayır. Becerileri değil ilgileri, yani hangi tür işten keyif alacağını ölçer. Yetenek testleri sayısal ya da uzamsal akıl yürütme gibi becerileri ölçer. Meslek seçiminde ikisi de işe yarar.
Bu O*NET Interest Profiler mı?
Hayır. O*NET Interest Profiler, CC BY-ND 4.0 ve çevrilmiş ya da kısaltılmış sürümler için geçerlik çalışması isteyen O*NET Tools Developer License ile lisanslanır. Biz bunun yerine Holland'ın tip tanımlarına dayanan 42 özgün etkinlik yazdık.
İki tipim aynı puanı alırsa ne olur?
R-I-A-S-E-C sırasında önce gelen tip öne yazılır; üçüncü ve dördüncü tipin eşitse kart bunu ayrıca söyler. Bu durumda kodunun iki hâlini de düşün.
Koduma hangi meslekler uyar?
İlk iki ya da üç tipinin altındaki örnek mesleklere bak ve bu tipleri birleştiren işleri araştır. Örneğin öğretmenlik çoğu zaman Sosyal ile Sanatçı'yı, satış müdürlüğü Girişimci ile Sosyal'i birleştirir. Üniversite tercihinde keşfe başlamak için kullanabilirsin ama sonuç tek başına karar aracı değildir: kodundaki tiplere uyan bölümleri araştır, o mesleklerde çalışanlarla konuş ve okulundaki rehber öğretmenle birlikte değerlendir.
Holland kodum değişebilir mi?
İlgiler yetişkinlerde oldukça kalıcıdır ama değişebilir; özellikle ergenlikte ve yirmili yaşların başında. Bir yıl sonra ya da yeni deneyimlerden sonra testi yeniden çözmek iyi bir fikir.
Cevaplarım saklanıyor mu?
Puanlama tarayıcında yapılır. Son sonuçların yalnız bu tarayıcının yerel depolamasında tutulur. Hiçbir şey gönderilmez.